Σύλλογος Απανταχού Μονοπολάδων

Μονοπολάτα – Μνημεία Λαϊκής Τέχνης και Μνήμης

Περπατώντας στα χωράφια και τις τοποθεσίες που περιβάλλουν τα Μονοπολάτα – Σφακιάς, Λύδι, Σκαλάσματα, Μανάτο, Παλιάληνο, Δύσκολα, Λαμπρίχα, Γράδια, Λιθερά, Μονάμπελες, Βουνάρι, Ρίκλι, Παλιόβρυση, Ντουρέττα, Κλαδάτα, Κόρακας, Θιακάτα και Νιντράχα – ο επισκέπτης έρχεται αντιμέτωπος με ένα μοναδικό υπαίθριο μουσείο λαϊκής αρχιτεκτονικής και παραδοσιακής τεχνικής.

Οι παλιές λιθιές με τα πέτρινα σκαλοπάτια τους, τα καλύβια και οι στέρνες που εξακολουθούν να στέκουν όρθια στον χρόνο, τα περίτεχνα πηγάδια με τις πελεκημένες πέτρινες βέρες τους, οι λίμπες και τα πέτρινα γεφύρια, συνθέτουν ένα τοπίο που μαρτυρεί τον μόχθο, την επινοητικότητα και τη βαθιά σχέση των ανθρώπων με τη γη. Πρόκειται για έργα που δημιουργήθηκαν για να εξυπηρετήσουν τις ανάγκες της καθημερινής ζωής, αλλά σήμερα αποτελούν πολύτιμα τεκμήρια της τοπικής μας κληρονομιάς.

Περιδιαβαίνοντας τις γειτονιές των Μονοπολάτων, συναντά κανείς ερειπωμένα σπίτια, πληγωμένα από τους σεισμούς και τον χρόνο. Ωστόσο, ακόμη και μέσα στη φθορά, αποκαλύπτεται η δεξιοτεχνία των παλιών μαστόρων: οι γωνίες των τοίχων τους, τα πελεκημένα ανοίγματα, οι πόρτες, τα παράθυρα και οι πέτρινες σκάλες αποτελούν δείγματα μιας τέχνης που συνδύαζε λειτουργικότητα και αισθητική. Διακρίνονται ακόμη οι καλοδουλεμένες στέρνες, οι λακανίδες, οι τροποί και τα άλλα λιθόκτιστα στοιχεία που χαρακτήριζαν την παραδοσιακή κατοικία. Στα κατώγια σώζονται εντυπωσιακοί ληνοί, με τα ποδόχια τους και λίμπες μεγάλες αποθήκευσης, ενώ οι πέτρινες μυλόπετρες και τα λιθάρια των λιοτριβιών συνεχίζουν να κοσμούν αυλές και οικίες, θυμίζοντας τις αγροτικές ασχολίες των προηγούμενων γενεών.

Στο νεκροταφείο του χωριού διασώζονται επίσης παλαιές επιτάφιες πλάκες, αξιόλογα έργα λαϊκής λιθογλυπτικής που συμπληρώνουν την ιστορική και πολιτιστική ταυτότητα του τόπου.

Όλα αυτά τα στοιχεία, όσο απλά ή ταπεινά κι αν φαίνονται σήμερα, υπήρξαν κάποτε απαραίτητα για την επιβίωση και την καθημερινότητα των κατοίκων. Είναι δημιουργήματα ανθρώπων του μόχθου, έργα φτιαγμένα από τα χέρια λαϊκών μαστόρων, που μετατρέπονται πλέον σε φορείς μνήμης και πολιτισμού.

Τα μνημεία της λαϊκής μας τέχνης δεν αποτελούν μόνο κατάλοιπα του παρελθόντος. Είναι ζωντανές μαρτυρίες της ιστορίας του τόπου μας και των ανθρώπων του. Για τον λόγο αυτό αξίζουν τον θαυμασμό, τον σεβασμό και, κυρίως, τη φροντίδα όλων μας, ώστε να παραδοθούν ακέραια στις επόμενες γενιές.